انواع نبض های بدن و محل آنها


نبض در واقع موجی است که از مبداء سرخرگهای بدن (قلب) به صورت گریز از مرکز به سرخرگهای کوچکتر و محیطی انتقال پیدا می*کند. به عبارت دیگر تپش و ضربان قلب در سرخرگها به صورت نبض نمود پیدا می*کند. بنابراین اگر کسی با گوشی پزشکی به صدای قلب گوش دهد و همزمان نبض بیمار را بگیرد, میان یکی از صداهای قلب و نبض همزمانی نسبی احساس می*شود. همانگونه که گفته شد نبض در تمام سرخرگهای بدن وجود دارد اما در قسمت هایی قابل معاینه است که سرخرگ از بستر نسبتاً سفتی عبور کند. از نظر سهولت معاینه , بهترین نبض , نبض مچ دست (یا رادیال) می*باشد. این نبض در سطح بدون موی مچ دست و نزدیک به قاعده شست قابل لمس است. برای گرفتن نبض کافی است که با انگشت سبابه محل نبض را پیدا کرده و در حدی آن را فشار دهیم که جریان خون بیمار متوقف نشود ولی ضربان آن به راحتی حس شود.


اولین چیزی که از نبض می*توان برداشت کرد تعداد ضربات آن در یک دقیقه است . از آنجایی که نبض انسان معمولاً پدیده*ای منظم است . اگر تعداد آن را در 15 ثانیه یا 30 ثانیه نیز بشماریم و حاصل را در 4 یا 2 ضرب کنیم تعداد نبض در دقیقه حاصل می*شود. نبض انسان به طور طبیعی باید 50 تا 100 ضربان در دقیقه باشد . نبض های تندتر یا کند تر از این محدوده غیر طبیعی است و باید علت آن بررسی شود . البته هنگام خواب نبض انسان به حداقل خود می*رسد( اما نه کمتر از 50 بار دقیقه) و در فعالیت ورزشی به حداکثر خود می*رسد (اما معمولاً نه بیشتر از 150 ضربان در دقیقه) . افراد ورزشکار نیز معمولاً در حالت استراحت نبض کند دارند( بین 50تا70 بار در دقیقه) که این امر نشانه سلامت قلب و عروق این افراد می*باشد.


نکته دوم که باید در گرفتن نبض مورد دقت شود. منظم یا نامنظم بودن آن است. شاید شایعترین بی*نظمی آن باشد که گاهی تند و گاهی کند می*شود. اگر این تند و کند شدن نبض جرئی باشد ,نشانه بیماری خاصی نیست . اما اگر این مساله شدت پیدا کند باید علت آن به دقت بررسی شود. بی نظمی نسبتاً شایع نبض آن است که گاهی حس می*کنیم یک نبض ساکت می*شود و ضربانی حس نمی*شود گویی که قلب در آن لحظه نتوانسته ضربان موثری داشته باشد. علت چنین نبضهایی نیز در بیشتر موارد آریتمی*های قلبی بویژه از نوع انقباض های زود هنگام بطنی است .


نکته پر اهمیت دیگر در گرفتن نبض , قوت و ضعف آن است . نبض افراد پر فشار و بویژه آنهایی که تفاوت فشار سیستولی و فشار دیاستولیشان بالاست، قوی می*زند. در حالی که نبض افرادی که فشار پایین دارند یا به هر علتی دچار خونریزی یا اسهال استفراغ شدید شده*اند ضعیف می*باشد. به جز مچ دست قسمتهای دیگری نیز در بدن برای اندازه*گیری نبض به کار می*روند که فهرست وار به نام آنها اشاره می*کنیم: نبض آرنج دست , نبض شاهرگ گردن, نبض کشاله ران, نبض پشت ران, نبض پشت قوزک داخلی پا و در نهایت نبض پشت کف پا.


محلهای لمس نبض عبارتند از :
1- نبض رادیال: در قسمت قدامی دست،ناحیه مچ در حالی که کف دست (پالمار) متوجه جلو باشد.
2- نبض کاروتید: شریان گردنی (کاروتید) که در فرورفتگی بین عضلات گردن و حنجره در مجاورت برجستگی سیب آدم لمس می شود . بررسی نبض در ناحیه گردنی معمولاً در فوریتهای پزشکی انجام می گیرد .
3- نبض براکیال یا بازویی: که در ناحیه گودی آرنج قرار دارد. (در شیرخواران ممکن است یافتن نبض در قسمت بالا و داخل بازو راحت تر صورت پذیرد.) از این نبض در هنگام گرفتن فشار خون برای شنیدن صدای سیستولی و دیاستولی بسیار استفاده می شود.
۴-نبض تمپورال: در ناحیه گیجگاهی انسان قرار دارد و در نوزادان تازه متولد شده می تواند قابل رویت باشد و در بقیه سنین با لمس دست قابل حس است.
۵- نبض فمورال: نبض شریان ران پا (فمور) می باشد که در قسمت قدامی ران درست در محل اتصال ران به تنه قرار دارد.
۶- نبض پوپلیتئال: در قسمت خلفی استخوان کشکک (patella) (پشت زانو) قرار دارد.
۷-نبض پوستریور تیبیا یا تیبیای خلفی: در خلف قوزک پا متمایل به ناحیه خلفی مچ پا قرار دارد.
۸- نبض دورسال پتیس: در قسمت روی پا قرار دارد.
۹- نبض اپیکال یا نوک قلبی: در فضای بین دنده ای پنجم و طرف چپ استخوان جناغ (استرنوم) قرار دارد. این نبض مناسبترین محل برای شمارش نبض نوزادان و کودکان ۳-۲ سال و یا افراد بالغی که نبض محیطی آنها نامنظم است، می باشد.