ايمنی فردی

محيط كار و وسايل كاري بايد به طريقي طراحي شده باشد تا از كارگران در مقابل حوادث ناشي از كار حفاظت كند . چنانچه حفاظت از كارگران با تدابير فوق امكانپذير نباشد ، بايد از وسايل حفاظت فردي استفاده شود .
به طور كلي وسايل حفاظت فردي وسايلي هستند كه شخص با استفاده از آنها خود را در برابر خطرهاي مختلف محفوظ دارد . اين وسايل شامل لباس كار ، پيش بند ، كلاه ، ماسك و سپر جوشكاري ، ماسك تنفس براي حفاظت در برابر غبار ، گاز و فيوم ها و ... مي باشند .
طبق ماده 90 قانون كار و تامين اجتماعي كليه اشخاص حقيقي و يا حقوقي كه بخواهند لوازم حفاظتي و بهداشتي را وارد يا توليد كنند ، بايد مشخصات وسايل را بر حسب مورد همراه يا نمونه هاي آن را به وزارت كار و امور اجتماعي و وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشكي ارسال دارند و پس از تائيد به ساخت و يا واردكردن اين وسايل اقدام كنند .
طبق تبصره 91 كارفرمايان و مسئولان كليه واحدهاي موضوع ماده 85 اين قانون مكلفند براساس مصوبات شورايعالي حفاظت فني براي تامين حفاظت و سلامت و بهداشت كارگران در محيط كار ، وسايل و امكانات لازم را تهيه و در اختيار آنان قرار دهند و چگونگي كاربرد وسايل فوق الذكر را به آنان بياموزند و در خصوص رعايت مقررات حفاظتي و بهداشتي نظارت نمايند .
افراد مذكور نيز ملزم به استفاده و نگهداري از وسايل حفاظتي و بهداشتي فردي و اجراي دستورالعمل هاي مربوط كارگاه مي باشند .
ـ لوازم ايمني فردي « Personal Safety Equipments »
اين لوازم جهت رسيدن به سه هدف زير بكار مي روند :
1ـ به عنوان مكمل اقدامات اساسي ايمني بر روي محيط و پيرامون كارگر و آنچه كه در اختيار دارد .
2ـ به عنوان ابزار كار تلقي شده كه بدون آنها پرداختن به شغل مورد نظر غيرممكن است .
3ـ در شرايطي كه اقدام اساسي ايمني محتاج زمان باشد ، در اينصورت تنها امكان تامين شرايط ايمني براي افراد به طور موقت خواهد بود .
ـ انواع لوازم ايمني

1ـ كلاه ايمني :
با توجه به اينكه كاربرد اصلي كلاه ايمني مقاومت در برابر ضربه هاي مكانيكي است لذا بايد طوري طراحي شود كه قادر به تحمل ضربه ها باشد و در همين حال فشار ناشي از اين ضربات را تا حد ممكن مستهلك نمايد به طور كلي كلاه ايمني از دو بخش تشكيل شده است .
الف . پوسته خارجي «Shell» .
ب . عامل تعليق ساز « Suspension agent » .
عامل تعليق ساز از چهار تا شش پايه جهت اتصال به پوسته خارجي كلاه و يك قطعه ستاره اي شكل كه نقش استهلاك ضربه ها را بر عهده دارد و يك كمر بند جهت ثابت ماندن كلاه بر روي سر استفاده مي شود ، تشكيل شده است . مشخصات ظاهري قابل ثبت بر روي كلاه ايمني عبارتند از :
1ـ وزن كلاه ايمني نبايد از 400 gr بيشتر باشد .
2ـ حداقل فاصله عامل تعليق ساز(كه به صورت ستاره است ) تا قله پوسته خارجي كلاه بايد 3cm باشد .
3ـ جنس كلاه و يا Shell با توجه به ريسكهاي موجود در محيط كار انتخاب شود . كلاه هاي ايمني را از نظر جنس مي توان به صورت زير تقسيم بندي نمود .
(1)ـ پلي اتيلن « Polly Ethylen» متداولترين تركيبي است كه در ساخت كلاه ايمني استفاده مي شود . مقاومت مكانيكي نسبتاً خوب و قيمت ارزاني دارد .
(2)ـ « Acronitril Butadine Styrene » A.B. S يك تركيب سخت پوليمري است كه در فرآيندهاي
بزرگ شيميائي ساخته مي شود . از نظر شكل ظاهري شبيه به نوع پلي اتيلن است ، البته با
مقاومت مكانيكي بهتر ، قابليت انعطاف كمتر ، گرانتر و كارايي موثر از پلي اتيلن ها .
(3)ـ تركيبات پشم شيشه «Fiber glass » اين تركيبات مقاومت حرارتي خوبي دارند به همين دليل در هر جايي كه خطر آتش سوزي و ذوب وجود دارد . از اين نوع مواد جهت ساخت كلاه استفاده مي شود .
(4)ـ آلومينيوم . اين ماده مقاومت نسبتاً خوبي در مقابل پاشش مواد مذاب دارد و داراي خاصيت ضربه گيري است . به همين دليل در صنايع پتروشيمي از آلومينيوم جهت ساخت كلاه ايمني استفاده مي شود .
2ـ گوشي ايمني :
گوشيهاي حفاظتي بر دو نوع هستند :
الف . گوشيهاي هدفوني يا خلباني «Ear muff» نوعي كه روي لاله گوش قرار گرفته و مجموعه ساختمان گوش را بدون تماس مستقيم با آن حفاظت مي كند .
ب . گوشيهاي داخل گوش « Ear Plugs » كه در داخل گوش و درون مجراي گوش خارجي قرار گرفته و آن را مسدود و راه انتقال هوا را به طور نسبي مسدود مي كند .
از نظر كيفيت كاربرد اين نوع گوشي موارد ذيل قابل بحث است :
ـ گوش EM به مراتب داراي كاهندگي بيشتري نسبت به EP مي باشد .
ـ گوش EM به دليل آنكه با قسمتهاي داخلي گوش مرتبط نمي باشد ، مشكلات بهداشتي كمتري دارد به اين ترتيب كه استفاده توام از EP بين افراد امكان انتقال عفونتهاي ميكروبي قارچي را از گوش به گوش ديگر زيادتر مي كند در حاليكه اين مورد براي EM صادق نيست .
در مجموع با توجه به نكات ذكر شده استفاده از گوشي هاي EM به لحاظ نقطه مثبت آن بيشتر توصيه مي شود . انواعي از گوشي وجود دارد كه از جنس سيليكون است و براي هر فرد به طور مجزا ساخته مي شود و كاملاً داخل گوش را مي پوشاند . اين نوع به «Ear Mold» مرسوم است .
در شرايطي كه صدا بيش از 110 dB باشد تواماً از گوشي هدفوني و گوشي داخل گوش استفاده شود .
3ـ حفاظ چشم ها « Eyes Protection »
هدف از كاربرد اين وسيله :
1ـ محافظت چشم در برابر ورود جسم خارجي .
2ـ محافظت در مورد پاشش مواد شيميائي خورنده و سوزاننده .
3ـ محافظت در برابر پرتوهاي الكترومغناطيسي .
كاربرد و جنس هاي مختلف عينك :
· عينك هاي مورد استفاده در برابر خطرات مكانيكي : عينك هايي با جنس و رنگ شفاف و نشكن وجود دارد كه كلاً دو جنس پلي كربنات و پلي استات دارند . پلي كربنات ها خش پذيري كمتري دارند و گرانترند و در مقابل گلوله هاي ساچمه اي نيز محافظند .
· عينك ها در برابر خطرات شيميائي : شامل جنس پلي كربناته هستند كه در برابر مواد شيميائي محافظ است در كل دو دسته عينك داريم .
1ـ عينك هاي دسته دار « Safety Spectacels » .
2ـ عينك هاي كشي «Safety Goggles » .
نوع دوم جهت خطر مكانيكي ، شيميائي و مكانيكي ، اشعه به كار ميرود و نوع اول فقط براي يك نوع خطر به كار مي رود جهت گردوغبارها از « S.S » استفاده مي شود كه لنز تيره نياز ندارند و داراي سيستم تهويه در اطرافند جهت جلوگيري از برخورد بخار و عرق كردن لنزها بايد ضد بخار باشند «Anti fog» .


عينك هاي مورد استفاده جهت خطرات پرتوها :
هر چه طول موج كوتاهتر باشد آسيب در ته چشم شديدتر است . يعني هر چه طول موج از IR به سمت UV برود خطرات بيشتر است . بنابراين لنز بايد داراي قدرت فيلتراسيون باشد كه با توجه به نوع تابش و شدت تابش متغير است . گريدهاي فريم هاي عينك از حدود «138-70» است لنز بايد فيلتر داشته باشد و در فريم هاي رنگي و تيره تهيه شود .
«DIN» واحد تيرگي لنز عينكهاي ايمني است كه تحت عنوان «Shade Number » ناميده ميشود طيف درجه بندي تيرگي عينك هاي حفاظتي كه پاسخ نيازهاي صنعتي را ميدهد بين «1.5-14DIN» است . به طور مثال لنز با تيرگي « 2 DIN» در مقابل پرتوهاي خورشيد استفاده مي شود كه در جدول مربوط به استاندارد «Ansi» آمده است .
4ـ ماسك تنفسي « Respiratory Protections Safety Masks »
از نظر مطالعات تئوريك آلاينده ها را به سه گروه گاز ، بخار و آلاينده هاي ذره اي تقسيم مي كنيم كه هر يك از اين آلاينده ها اثرات خاصي را بر روي سيستم تنفسي ايجاد مي كند . به همين جهت استفاده از وسايل حفاظت دستگاه تنفسي بسيار ضروري به نظر مي رسد .
از نظر برخورد با آلاينده ها ، گاز و بخار در يك دسته و آلاينده ها ذره اي را در دسته ديگر قرار مي دهند كه در مقابل هر دسته وسايل حفاظتي خاص توصيه مي شود .
الف . روشهاي حفاظتي در مقابل آلاينده هاي گاز و بخاري .
1ـ هوارساني از طريق لوله هاي دمنده .
2ـ استفاده از ماسكهاي مجهز به كپسول هواي فشرده .
3ـ استفاده از ماسكهاي مجهز به فيلترهاي ضدگاز ( Gas Mask ) .
ب . روشهاي حفاظتي در مقابل آلاينده هاي ذره اي .
1ـ استفاده از شيلنگ هواي فشرده .
2ـ استفاده از سيستم هوارسان .
3ـ استفاده از ماسكهاي مجهز به فيلترهاي ذره گير ( Dust Mask ) .
به طور كلي ماسكهاي تنفسي از دو قسمت تشكيل شده اند :
الف ) جز اصلي ماسك ( Face Piece ) .
ب ) جزء پاك كننده هوا « Airpuring Element » .
جزء اصلي ماسك داراي يك ورودي و يك خروجي هوا و يك قالب فيلتر است كه اين ضمائم توسط بندي بر روي سر مستقر مي شود . ماسك ها از نظر ظاهري يا تمام صورت را ميپوشانند
( Full Face Mask ) و يا نيمي از صورت را پوشش مي دهند ( Half Face Mask ) جزء پاك كننده هوا ، اساسي ترين جزء ماسك است كه تحت عنوان فيلتر از آن نام مي برند .
فيلترها دو نوع هستند :
1ـ فيلترهاي گيرنده گاز و بخار است ( Gas filter ) .
2ـ فيلترهاي گيرنده ذرات ( Dust filter ) .
در خصوص انتخاب فيلترهاي گيرنده ذرات ، معمولاً در استانداردهاي جهاني فيلترهاي ذره گير را با حروف (P ) نمايش مي دهند كه داراي انديس هاي عددي است كه قدرت فيلتراسيون را نشان مي دهد در انتخاب آن درصد تركيب ذرات قابل تنفس (Respirable ) نسبت به (Total ) مطرح است .
اگر اين درصد بيش از 75% باشد از فيلتر P6 استفاده مي شود .
اگر اين درصد بين 75% ـ 50 % باشد از فيلتر P3 استفاده مي شود .
اگر اين درصد بين 50% ـ 25% باشد از فيلتر P2 استفاده مي شود .
اگر اين درصد زير 25% باشد از فيلتر P1 استفاده مي شود .
جهت انتخاب فيلترهاي گاز و بخار از كدهاي رنگي كه بر روي فيلترها نصب شده استفاده ميشود پارامتر ديگر در انتخاب اين فيلترها انديس هاي عدد است كه مثلاً دو استاندارد هاي اروپا از 3-1 است كه ظرفيت و قدرت جذب فيلتر را نشان مي دهد .
در استاندارد اتحاديه اروپا كدهاي رنگي به شكل زير است :
A : بخارات آلي ( قهوه اي ) .
B : بخارات مواد معدني ( طوسي ) .
E : بخارات اسيدكلريدريك و SO2 ( زرد ) .
K : بخارات مواد قليائي و آمونياك (سبز ) .
P : ذرات ( سفيد ) .
5ـ دستكش ايمني

با توجه به اينكه مخاطرات بسيار زيادي در صنعت وجود دارد كه سلامت دست را به عنوان اساسي ترين عضوكاري به خطر مي اندازد ، حفاظت از آنها بسيار مهم است . به همين منظور دستكش هاي حفاظتي مختلفي ساخته شده اند كه هريك جهت مقابله با يكي از مخاطرات به كار مي رود .
ـ خطرات مكانيكي : دستكش هاي پارچه اي ، دستكش هاي برزنتي ، دستكش هاي اشبالتي ، دستكش هاي كف اشبات برزنتي .
ـ خطرات سوختگي شيميائي : در مقابل مواد شيميائي خنثي كه PH آنها حدود 7 است . دستكش هاي لاستيكي پاسخ نياز را مي دهد و اگر PH ماده شيميائي از حد خنثي دور باشد از دستكش هايي با جنس ( PVC ) استفاده مي شود اگر ماده شيميائي مورد استفاده جزء حلالها باشد ميتوان از دستكش هاي با جنس نئوپرن يا بنزيل استفاده كرد .
ـ خطرات سوختگي گرمايي: دستكش هاي كف آزبست و پشت اشبالت ، دستكش هاي تمام آزبست و ... .
ـ خطرات برق گرفتگي : دستكش هاي لاستيكي عايق برق با ضخامتهاي مختلف براي ولتاژهاي مختلف .
ـ خطرات بيولوژيكي : كارگرانيكه با مواد عفونتي سروكار دارند از اين نوع استفاده مي كنند به طوريكه بلند باشد و مقاومت كافي در مقابل عوامل بيولوژيكي را داشته باشد .
البته در استفاده از دستكش ها ذكر اين نكته ضروري است كه دستكش ايجاد حساسيت براي پوست نكند همچنين كارگراني كه با دستگاههايي نظيرمته ، تراش و ... كه قسمتهاي گردنده
دارند و دقت عمل كارگر به دليل استفاده از دستكش كاهش مي يابد نبايد از دستكش استفاده شود .
6ـ لباس كار

معمولاً لباس كار به عنوان يك پوشش سراسري تنه ، دست و پا ها را در مقابل شرايط محيطي محافظت ميكند . ساده ترين شكل لباس كار ، در دو فرم ظاهري بلوز و شلوار (دوتكه)
و از جنس الياف طبيعي ودر مواردي از الياف مصنوعي و صنعتي توليد مي شود .
طبيعي است هر چه الياف به كار رفته در پارچه طبيعي تر باشد تبادل حرارتي آسانتر است . لباس كار بايد متناسب با بدن كارگر باشد و قسمتهاي آزاد نداشته باشد . كمر آن هميشه بسته باشد و داراي جيبهاي كوچك و حتي الامكان تعداد جيب ها كم باشد . كارگراني كه با قسمت گردان ماشين سروكار دارند بايد لباس كارشان چسبيده به تن و آستين هايش مچ بند داشته باشد . البسه اختصاصي در مشاغل ويژه نيز وجود دارد، از جمله ميتوان لباس عايق سرما و رطوبت به خصوص در سردخانه ، لباس نسوز مخصوص كوره و لباس ضدحريق از جنس آزبست را نام برد .
7ـ كفش ايمني

مخاطراتي كه پا را تهديد مي كند ، بطور عمده مخاطرات ميكانيكي و در مرحله بعد شيميائي است . ساير مخاطرات حالت جنبي دارد .
ـ كفشهاي حفاظتي براي محافظت كارگران در مواردي كه احتمال افتادن جسم سنگيني روي پاهاي آنها و يا فرو رفتن ميخ به علت وجود آن در محيط كار و … وجود دارد ، بكار ميرود . با توجه به نوع كار كارگر بايد از كفش هاي حفاظتي مناسب استفاده كند .
ويژگيهاي يك كفش ايمني بصورت زير مي باشد :
ـ پنجه فولادي داشته باشد ( Safety Cap ) كه ويژگي عام كفشهاي ايمني است .
ـ مقاومت حرارتي داشته باشد .
ـ مقاوم در برابر روغنها ، اسيد و قلياها باشد .
ـ خطر لغزش و سرخوردن را به حداقل برساند .
ـ كفش كارگراني كه در معرض خطرات برق گرفتگي قرار دارند بايد داراي تخت لاستيكي باشد و نبايد در آن فلز بكار رفته باشد