ريخت و پاش مواد شيميايي از نظر زيست محيطي و ايمني

آلودگي: هر نوع برهم زدن تعادل طبيعي آلودگي(Pollution) ناميده مي*شود يا به عبارت ديگر، آلودگي شامل وارد كردن مواد يا انرژي به وسيله انسان در محيط زيست است به طوريكه در نتيجه اين عمل منابع حياتي يا سلامت انسان در معرض خطر قرار گيرد. در واقع چنانچه اغراق نباشد مي*توان گفت از وقتي انسان آتش را كشف كرد آلودگي محيط زيست آغاز شد و با پيشرفت او در زمينه*هاي گوناگون علوم ميزان آن افزايش يافت.
در حال حاضر بشر از چهار آلودگي عمده در محيط زيست رنج مي*برد كه عبارتند از:
1- آلودگي آب
2- آلودگي هوا
3- آلودگي خاك
4- آلودگي صوتي
زبـالـه و زبـالـه سـازي
مواد مفيد يا اشيايي كه از منابع شيميايي ساخته مي‏شوند، سرانجام روزي به صورت زباله در مي‏آيند. زباله در فرهنگ فارسي به معني خاكروبه و چيزهاي دور ريختني آمده است. هر انسان در طول عمر خود حدود 600 برابر جرم خود در سن بلوغ زبــاله توليد مي‏كند.
سرانجام زباله ‏هاي شهري و صنعتي
1) زباله‏هاي شهري پس از جمع آوري به محل‏هايي دور از مناطق مسكوني منتقل شده و سپس به طور بهداشتي زير خاك مدفون مي‏شوند.
2) فاضلاب شهري و صنعتي پيش از رها كردن در طبيعت، تصفيه مي*شوند تا از ورود مواد زيان آور و خطرناك به محيط زيست جلوگيري شود.
3) زباله*هاي جامد قابل سوختن در دستگاه‏هاي زباله سوز مناسب ‏سوزانده شده و فرآورده‏هاي احتراق در فضا رها مي*شود.
4) زباله‏هايي مانند كاغذ، شيشه، پلاستيك و آلومينيم بازگرداني مي*شوند.
5) زباله‏هايي مانند مواد شيميايي سمي و مواد پرتوزا (پسماند كوره‏هاي اتمي) كه براي محيط زيست زيان آورند و در حال حاضر فناوري يا شگرد لازم براي از بين بردن آنها وجود ندارد انبار مي*شوند.
دفع ضايعات شيميايي
ضايعات شيميايي بايد به گونه*اي جمع*آوري و حمل*و*نقل شوند كه صدمه*اي به اشخاصي كه با آنها سروكار دارند نزنند. مواد اشتعال*پذير، مانند صافي*هايي كه با موادي از قبيل كاتاليزورهاي آتش*گير يا مونومرهايي كه كاملاً پليمر نشده آغشته شده*اند بايد در ظرف*هاي مخصوصي كه سرپوشي از جنس نسوز داشته باشند نگهداري شود و مشخصه*هاي آنها را روي ظرف*ها نوشته شود.
مواد بسيار سمّي، گازهايي كه آتش*گيرند و بخار ايجاد مي*كنند و موادي كه با آب به شدت تركيب مي*شوند (مثل سديم، هيدريدهاي فلزي، آلكيلها، كاربيد و فسفيدها) بايد در ظرف*هاي مخصوص به همراه برچسب*هاي مشخص جمع*آوري شده و به گونه*اي از ميان برده شود.
موادي را كه به آساني آتش مي*گيرند يا مايعاتي كه در تماس با آب و اسيد و قليا آتش مي*گيرند يا گاز و بخار سمّي ايجاد مي*كنند نبايد در ظرفشويي ريخت (مثل سديم سولفيد)، بلكه اين مواد بايد به شكل صحيحي جمع*آوري و از ميان برده شوند. افزون بر اين بايد توجه داشت كه در ظرف*هاي جمع*آوري شده هيچ*گونه واكنش شيميايي انجام نگيرد. همچنين فلزات سنگين نبايد در ظرفشويي ريخته شود. در آزمايشگاه بايد آنها را با مخلوطي از منيزيم هيدروكسيد به نسبت 2 به 1 تا 1 به 2 به شكل دانه*اي درآورد و سپس آنها را در يك شيشه*ي كروماتوگرافي نگهداري كرد و از ميان برد. با توجه به فعاليت گوناگوني كه هر كدام از آنها دارند بايد روشهاي متنوعي را براي هر يك از آنها به كار برد.
اگر ظرفي كه حاوي اين مواد است ترك داشته باشد، نبايد آن ظرف را در نزديكي شعله*ي آتش گذاشت. بايد آتش را خاموش، هواي محوطه را تعويض و مواد جاري شده را برحسب خواص آن جمع*آوري و از آن محل دور كرد. اگر ماده*ي خطرناكي روي زمين پاشيده شود بايد آن را با مواد جاذب جمع*آوري كرد، مانند موادي از قبيل قلياها، حلال*ها و روغن پارافين (البته پارافين به علت ويسكوز بودن به كندي جذب خواهد شد). اين اجسام را بايد پس از جمع*آوري در ظرفهاي پلاستيكي ريخت و برحسب خواص هر يك آنها را به گونه*اي از ميان برد. براي جمع*آوري جيوه بايد آن را با گرد روي به صورت ملغمه و يا گوگرد جمع كرد. همچنين مي*توان با زغال فعال آن را از بين برد كه دستور كار خاصي دارد.