سم شناسی جیوه,نقره و کادمیوم

جیوه

یکی از خواص مهم جیوه خاصیت تبخیری شدید آن است. به همین دلیل هم باید از ریخت و پاش این فلز در محیط کار جلوگیری نمود. یکی از مصارف عمده جیوه در قدیم در ساخت کلاه بود که کارگران این صنعت دچار اختلالات رفتاری خصوصا لرزش را از خود نشان می دادند و قادر به کشیدن یک خط صاف نبودند از اینرو نام این حالت را لرزش کلاه سازان گذاشته بودند.

کینتیک
جذب گوارشی املاح دو ظرفیتی جیوه از املاح یک ظرفیتی آن بیشتر است. اما بطور کلی جذب ترکیبات آلی جیوه خصوصا متیل مرکوری سریعتر از دیگر ترکیبات است.
جذب تنفسی بخارات جیوه نسبتا سریع می باشد و جذب پوستی ترکیبات این فلز به مقدار جزئی صورت می پذیرد.
پس از جذب، ترکیبات آلی جیوه به گلبول های قرمز و ترکیبات معدنی آن به پروتئین های پلاسما متصل می شوند. بیشترین تجمع ترکیبات آلی جیوه در سیستم اعصاب مرکزی و در مورد ترکیبات غیر آلی در کلیه صورت می گیرد. مهم ترین راه دفع این فلز از بدن از طریق ادرار است. راه های دیگر دفع عبارتند از مدفوع، عرق، شیر، بزاق و مو.

اشکال مسمومیت
مسمومیت با جیوه را مرکوریالیسم می نامند که به دو صورت حاد و مزمن وجود دارد . در اثر استنشاق بخارات زیاد جیوه فلزی، احساس سرما، تهوع، استفراغ، سرفه، تنگی نفس و احساس فشار در قفسه سینه، اختلالات عصبی، ضعف، افزایش بزاق و لرزش به وجود می آیند. آتاکسی ( عدم تعادل ) ، اختلالات حرکتی و فکری، عدم قدرت تمرکز، فراموشی، عصبانیت و افت شنوایی از سایر علایم مسمومیت است.
علایم مسمومیت مزمن عبارتند از اختلالات عصبی، لرزش، عدم تعادل در حرکت و تکلم، اختلالات کلیوی ( پروتئینوری ) ، ایجاد اختلالات دهانی مانند تاول های چرکی، افزایش بزاق، ایجاد خط قهوه ای در پای دندان ها.

نقره
فیوم و گرد و غبار این فلز از راه تنفسی جذب می شود . نقره جذب شده در بافت ها رسوب نموده و باعث رنگین شدن پوست و مخاط می شود که به نام آرژیریا[1] شناخته می شود که به صورت موضعی شایع تر بوده و در آن پوست به رنگ آبی مایل به خاکستری تبدیل می شود و در واقع یک حالت خالکوبی ایجاد می شود و در آرژیریای عمومی قسمت های غیر پوشیده پوست تیره یکنواخت شده و به رنگ آبی خاکستری در می آید. افراد دچار این ناراحتی مردان آبی نامیده می شوند

کادمیوم
گیاه توتون قابلیت جذب این فلز از زمین را دارد، از این رو دود سیگار حاوی کادمیوم می باشد .

کینتیک
جذب گوارشی کادمیوم به کندی انجام می شود و مقادیر زیادی از آن همراه مدفوع از بدن دفع می شود . در صورت تماس استنشاقی با این فلز، جذب به خوبی انجام می شود . مسمومیت حاد ناشی از استنشاق دود اکسید کادمیوم مهم ترین خطر کار کردن با کادمیوم است.
کادمیوم جذب شده، با اتصال به گلبول های قرمز و پروتئین های پلاسما در بدن توزیع می شوند. کبد و کلیه دو محل اصلی تجمع کادمیوم در بدن هستند . این فلز در بیضه ها نیز تجمع پذیر است. دفع کادمیوم از طریق کلیه ها صورت می گیرد و مقادیر کمی از آن نیز از راه صفرا دفع می شود. این فلز می تواند بر روی جنین تاثیر گذار باشد.

علایم مسمومیت
در مسمومیت حاد گوارشی، بدن به دلیل استفراغ و اسهال، بی آب می شود. در موارد سبک تر، اختلالات گوارشی شامل تهوع، استفراغ مستمر گاهی خونی، درد شکم و افزایش بزاق به وجود می آید. اثرات کادمیوم در ریه مشابه با فسژن است . استنشاق حاد این فلز باعث صدمات دستگاه تنفسی شده و منجر به مرگ می شود. ساعاتی پس از تماس، علایم بصورت تحریک دستگاه تنفس فوقانی، سرفه، تنگی نفس، درد قفسه سینه، احساس طعم فلزی در دهان و احساس لرز ظاهر می شود.
در مسمومیت مزمن، آمفیزم، برونشیت، صدمات کبدی و کلیوی ایجاد می شود. از شایعترین علایم مسمومیت مزمن با کادمیوم نارسایی کلیه است. تداوم مواجهه با کادمیوم سندرم فانکونی را ایجاد می کند که مشخصه آن فسفاتوری، گلوکزوری و آمینواسیدوری است . در مسمومیت مزمن با کادمیوم شاهد استئومالاسی ( نرمی استخوان ) ، استئوپروز ( پوکی استخوان ) ، دردهای مفاصل و ایجاد خطوط زرد رنگ روی دندان ها و از دست دادن حس بویایی نیز خواهیم بود.

یافته های آزمایشگاهی
در صورت استنشاق حاد، اسپیرومتری، رادیوگرافی ریه و بررسی عملکرد کبد و کلیه بایستی انجام شود . در تماس های مزمن اندازه گیری کادمیوم خون و ادرار صورت می گیرد.


[1] . Argyria