سم شناسی اهن, اورانیوم و آرسنیک
آهن
پر مصرف ترین فلز صنعتی در دنیاست و ترکیبات ان در صنایع فولاد سازی، داروسازی، شیمیایی و ... کاربرد دارد.

کینتیک
ترکیبات آهن از راه تنفس، پوست و گوارش جذب شده و توزیع ان بیشتر در بافت های بدن از جمله کبد، کلیه و مغز استخوان صورت می گیرد و عمدتا از طریق کلیه ها دفع می شود.
استنشاق گرد و غبار و فیوم های آن ممکن است یک پنوموکونیوز خوش خیم به نام سیدروزیس را بوجود آورد. لازم به ذکر است آهن می تواند از جفت عبور کرده و باعث ناهنجاری های جنینی شود.

علایم مسمومیت
در مسمومیت های گوارشی، اسهال و استفراغ شدید سیاه رنگ و خونی همراه با درد شدید معده، در مسمومیت تنفسی، تحریک موضعی مخاط مجاری تنفسی و در مسمومیت پوستی، اختلالات پوستی ایجاد می شود.

اورانیوم
تماس با اورانیوم از دو جنبه، یکی به دلیل سمیت آن و دیگری به دلیل تابش تشعشعات رادیواکتیو خطرناک است.

کینتیک
ترکیبات محلول اورانیوم از طریق تنفس، پوست و گوارش جذب بدن شده و در بافت های مختلف بدن از جمله کلیه، کبد، ریه و استخوان تجمع می یابند. دفع آن نیز عمدتا از طریق کلیه ها صورت می گیرد.

علایم مسمومیت
درد قفسه سینه، تنگی نفس، سرفه های خشک، ادم ریوی و همچنین نارسایی شدید کلیوی به صورت آلبومینوری، هماتوری و اولیگوری دیده می شود. در اثر تماس چشمی و پوستی با این فلز، زخم قرنیه و تحریکات پوستی ایجاد می گردد. اورانیوم می تواند باعث ناهنجاری های جنینی و سرطان نیز بشود.

یافته های آزمایشگاهی
از طریق آزمایش ادرار، آزمایش عملکرد کلیه، اندازه گیری اوره و قند می توان تماس کارگران با اورانیوم را کنترل نمود.

آرسنیک
در قدیم به عنوان داروی مقوی استفاده می شد که به هیچ وجه چنین خاصیتی ندارد. خیز ناشی از مصرف آن در بدن مربوط به اختلالات عروقی است و ارتباطی با افزایش وزن ندارد .

کینتیک
ترکیبات 5 ظرفیتی بیشتر از ترکیبات 3 ظرفیتی جذب بدن می شوند اما سمیت ترکیبات 3 ظرفیتی آن بیشتر از 5 ظرفیتی می باشد. گرد و غبار آرسنیک از طریق دستگاه تنفس قابل جذب است. این ماده پس از جذب از طریق گلبولهای قرمز در بدن توزیع می شود. بعلت تمایل آن به گروه های تیول و تجمع این سم در نسوج شاخی مثل مو و ناخن، یکی از راه های خوب تشخیص مسمومیت با آرسنیک آزمایش مو و ناخن است. این ترکیب در خون پایدار نیست اما مدت زیادی در ادرار باقی می ماند .

آثار سمی آرسنیک در ارگان ها
- قلب و عروق : ایجاد ادم، کاهش فشار خون، شوک و ضایعات قلبی
- دستگاه گوارش : ایجاد اسهال شدید و استفراغ خونی و التهاب مخاط دهان، نارسایی کبدی بصورت یرقان و سیروز کبدی
- کلیه : اولیگوری[1]، پروتئینوری[2] و هماتوری[3]
- پوست : ایجاد هایپرکراتوز، افزایش پیگمانتاسیون، سرطان پوست ( کار در تاکستان ها )
- سیستم اعصاب : سر درد، اضطراب، توهم، احساس گناه، سوزن سوزن شدن
- خون : آنمی، کاهش گلبول های قرمز و لیز و پاره شدن آنها، مسمومیت جنین

علایم مسمومیت
در اثر مسمومیت فوق حاد با آرسنیک، مرگ اتفاق می افتد. در مسمومیت حاد، بیمار یک ربع پس از خوردن سم دچار تهوع، استفراغ و باد گلو می شود. نفس فرد بوی سیر می دهد و طعم فلزی در دهان و خشونت و بار روی زبان احساس می شود. از دیگر علایم مسمومیت حاد با آرسنیک، سر درد، کم رنگ شدن اطراف دهان، اضطراب، احساس تشنگی و تعریق زیاد می باشد. در مسمومیت مزمن، احساس ناراحتی و کسالت، از دست دادن وزن بدن، کم شدن اشتها ، کاهش ادرار و تغییر رنگ پوست ایجاد می شود.

گرد و غبار آرسنیک
سوراخ شدن تیغه بینی[4] در اثر استنشاق آرسنیک در بین کارگران دیده می شود. التهاب در دستگاه تنفسی فوقانی، گرفتگی صدا و تحریک پوست در محل های دارای چین و چروک که بطور طبیعی نمناک می باشند از دیگر علایم استنشاق گرد و غبار آرسنیک است.

ارزشیابی تماس کارگران
برای ردیابی تماس مزمن با آرسنیک می توان از آزمایشات مو و ناخن استفاده نمود . بررسی آزمایشگاهی اعمال کبد، کلیه و مغز استخوان از طریق آزمایشات بیوشیمیایی، اندازه گیری آنزیم های کبد و غلظت ازت، اوره خون و کراتینین در تشخیص شدت مسمومیت و کنترل تماس کارگران ممکن است موثر باشد.
برای درمان مسمومیت از کلاتورها خصوصا BAL، پنی سیلامین و DMSA استفاده می شود.



  1. . Oliguria
  2. . Proteinurea
  3. . Hematory
  4. . Nasal Septa